Geschiedenis Sint Antonius en Sebastiaan

Blz 2                Inhoudsopgave

Blz 3                Inleiding

Blz 4                Beschrijving van de geschiedenis gildegebruiken

• Het archief
• De oudste vermeldingen

Blz 5                Charte

• Oude Gildegebruiken
• Inkomsten en uitgaven
• Reglementen
• Oude zilverstukken
• Gildezilver
• Keizerschild

Blz 6                Hoofdmanschild

• Hoofdmanstok
• Roerende goederen
• Kleding
• koningskroon
• Onroerende goederen

Blz 7                Gildenheiligen

• Gildenfamilies
• Gildenfuncties
• Organisatie

Blz 8                Beschermheer

• Activiteiten
• Bèravond
• Evenementen
• Optreden
• Gildenaccommodatie Datmunda

Blz 9-10-11      Vaandels en Gildetrom

Blz 12 – 13       Koningen / Keizers schilden

Blz 14 – 15       Geschiedenis 1985 – 2011 opgemaakt door Leo van den Besselaar, deken schrijver

Blz 15 – 19       Uittreksel van het boekje Schutterschilden in Schijndel en Gemonde door Rikie Schellekens 2010.

Blz 19 – 20       Jolles De Schuttersgilden en Schutterijen van Noord-Brabant. Overzicht van hetgeen nog bestaat. 1933

Blz 21              Het proces van samengaan

Blz 24              Samenvoeging is compleet, foto van Koningen en Vaandrigs 2019.

Blz 21 – 26       Inventaris van het archief.

Blz 25              Inventaris Archief

Blz 34              Bestanden op de USB stick.

Inleiding;

 

De twee Gemondse Gilden, Het Gilde Sint Antonius en Sebastiaan het Gilde Sint Joris & Sint Catharina zijn in 2018 samen gegaan als het Gilde St. Joris, Catharina, Antonius en Sebastiaan.

Tijdens het proces van samenvoegen is besloten dat de archieven van beide Gilden tot 2018 apart worden beschreven, gearchiveerd en indien mogelijk worden overgedragen aan het BIC te ’s-Hertogenbosch.

 

Het archief van het Gilde Sint Antonius en Sebastiaan bestaat uit 3 archief dozen met veelal (oude) lijsten van gildebroeders en zusters, kasboeken en jaarverslagen.

Deken Schrijver Leo van den Besselaar heeft een aanvang gemaakt met het archiveren, fotograferen en scannen van het archief. Na zijn overlijden is het archief bij verschillende mensen opgeslagen geweest en zij hebben het archief aangevuld.

Na het samenvoegen heeft een archiefgroep, onder leiding van Theo van de Sande, het archief verder beschreven en geïnventariseerd.

 

Deze beschrijving is in 2022 / 2023 opgemaakt uit de (digitale) overlevering van de stukken.

 

Enkele wetenswaardigheden;

• Het Gilde Sint Antonius en Sint Sebastiaan is ontstaan als een broederschap (Sint Antonius) welke later is samengegaan met de handboogschutters van het gilde Sint Sebastiaan.
• In een akte uit het jaar 1525 weten we dat er een altaar van Sint Antonius stond in de kerk van Gemonde.
• Op 13 december 1562 hebben op verzoek van Jan Dircks, Jan Willems, Peter Janssen en Henrick Gijsberts als dekens van het gilde en maarschalk van St. Antonis in de parochiekerk van Gemonde, nadat ze daarover waren ondervraagd het volgende verklaard.

Het is hen wel bekend dat de grond waarop thans bepaalde eikenbomen groeien onder Gemonde nabij het St. Antoniushuiske tegenover het huis van de oude koster, gelegen in de heerlijkheid Gestel, eigendom zijnde van de heer van Gestel, enz.

• Het oudste zilverstuk is gedateerd op het jaar 1600.
• In een boekje uit de jaren 1636 tot 1664 worden de Deekenen en Deekeninnen van de schutterij van Sint Antonius genoteerd.
• Op de oude Koningsschilden wordt tot aan de 20^ste  eeuw maar 1 maal de naam van Sebastiaan genoemd.
• Er is een gedeelte van een oude charte bewaard waarop enkele bestuursleden staan vermeld, deze kaart is beschadigt, vrijwel niet te lezen en met plakband aan elkaar geplakt.
• Het Gilde werkte veel samen met het Gilde Sint Joris & Sint Catharina, de schutsboom van het Gilde heeft eeuwenlang gestaan op de grond van het gilde Sint Joris & Sint Catharina.
• Bij het Koningschieten ondersteunde het andere Gilde en de nieuwe Koning werd door beide Gilden “uitgehaald”. Met de kermis werd er onderling maar ook gezamenlijk geschoten.
• In Gemonde stond het Gilde bekend als “het rijke Gilde”. (de rijke Guld”)

 

Tot laat In de 20^ste eeuw wordt er lang vastgehouden aan het structuur van een “familiegilde” alleen mannen van bepaalde, in Gemonde wonende, families mogen lid zijn van het Gilde. Het merendeel waren het families met de achternaam Schellekens, van den Oetelaar en van Grinsven. Andere mensen werden zelden toegelaten.

Door dit besluit is het ledenaantal gedaald, meerdere oorzaken zijn hieraan debet; de gezinnen werden kleiner, er werden meer meisjes dan jongens geboren en zij mochten geen lid worden, doordat er weinig huizen werden gebouwd in Gemonde zijn veel jonge leden van het Gilde buiten Gemonde gaan wonen.

Na 1970 werden sporadisch mannen van buiten de “familiekring” toegelaten, na het jaar 2001 kunnen ook vrouwen lid worden.

 

Het gilde was lid van gilden-kring Dommelgroep en gilden-kring Maasland.

Beschrijving van de geschiedenis en gildegebruiken van het gilde Sint Antonius en Sint Sebastiaan.

Opgemaakt door Hans van der Schoot Hoofdman van het Gilde Sint Joris Catharina Antonius en Sebastiaan, februari 2025.

 

Het archief,

Het archief bestaat uit een verzameling van oude stukken ( het papieren archief ), een verzameling van zilveren schildjes, enkele oude vaandels.

Het papieren archief wordt bewaard in het gildearchief, de andere spullen op zolder van de Gildenaccomodatie “ Datmunda “ te Gemonde.

Het papieren archief is in 2025 overgedragen aan het BHIC en is onder voorwaarden in te zien.

 

De oudste vermeldingen;

Sint Antonius,

Vanaf 1525 stond er ook een altaar van Sint Anthonius in de kerk van Gemonde, dit kunnen we opmaken uit onderstaande testament;

Testament, verleden voor notaris Laurentius Cuyper de Uden, priester, van Remigia (‘Meysken’), dochter van Godefridus de Overbeeck, parochiaan van Gemonde waarin ze geld schenkt aan de kerkfabriek van Luik. Ze schenkt rogge aan iedere bedelorde en roerende goederen aan de kerk van Gemonde, onder meer voor de verering van een aantal heiligen, en roerende goederen aan enkele particulieren. Al haar andere goederen schenkt ze aan haar kinderen. Mochten die er na haar dood niet zijn, dan sticht ze met deze zaken twee weekmissen in de kerk van Gemonde op het altaar van Sint-Anthonius dat daar onlangs gebouwd is, onder nadere voorwaarden. Gedaan in de kerk van het begijnhof in ’s-Hertogenbosch in aanwezigheid van Wilhelmus de Nystelroy, priester, en Johannes Anthonii, koster; jaar 1525, bron BHIC.

 

5121.43 Index schepenprotocol Sint-Michielsgestel, jaar 1562 (uit Henk Beijers archiefcollectie)

Al degenen die deze brief zullen zien of horen lezen etc. Wij, Jan Michiels, Henrick Jan Emonts en Goijaert Willems van der Merendonck, schepenen verklaren dat voor ons in gebannen vierschaar is verschenen Schalck Janssen oud ca. 65 jaar inwoner van Boxtel, Gerard Jan Zeris oud ca. 60 jaar en Goijaert Aerts oud ca. 56 jaar, beiden inwoners van St. Oedenrode en alle 3 wonend in de parochie van Gemonde die daarvoor zijn gearresteerd door onze vorster Cornelis Jan Alaerts, en hebben de eed afgelegd bij Aernt van der Ameijden als stadhouder van de schout hier en hebben op verzoek van Jan Dircks, Jan Willems, Peter Janssen en Henrick Gijsberts als dekens van het gilde en maarschalk van St. Antonis in de parochiekerk van Gemonde, nadat ze daarover waren ondervraagd het volgende verklaard. Het is hen wel bekend dat de grond waarop thans bepaalde eikenbomen groeien onder Gemonde nabij het St. Antoniushuiske tegenover het huis van de oude koster, gelegen in de heerlijkheid Gestel, eigendom zijnde van de heer van Gestel, dat voor die grond in de tijd toen Merten van Campen destijds kastelein (ik ken alleen een Aert van Campen als rentmeester) van Herlaer was namens deze heer van Herlaer aan de dekens van het St. Antoniusgilde en de gildebroers had toegestaan ten behoeve van de gildebroeders van deze maarschalk, het hout van dat perceel te mogen kappen als dat kapbaar was en dat die dekens aan hun gildebroeders verantwoording dienden af te leggen van de inkomsten ervan. Ook alle heesters die zijn geplant door de omwonenden horen daarbij. Verder verklaart Schalck dat hij zelf ook heesters op die grond heeft gezet gehad. Genoemde Goijaert (moet zijn Gerard, JT) verklaart dat hij daarvoor ook sommige heesters heeft gegeven. Datum 13 december 1562.

 

Van 1650  is er eene overeenkomst met een nieuwe Vendrik, het Gilde heet daarin het St Ant. en St Seb. broederschap. ( uit Jolles )

 

 

 

 

Charte,

Het Gilde bezit een (zwaar beschadigde) oude caert met diverse merktekens van de ondertekenaars helaas zonder een datum.

De reglementen zijn bijna hetzelfde als de (overgebleven) charte van het Gilde Sint Joris en Sint Catharina Barbara uit 1614. We gaan er gemakshalve vanuit dat de twee Gemondse Gilden dezelfde regels hanteerden.

 

Oude gildengebruiken.

Naast de regels en gebruiken in de oude Charte heeft het Gilde enkele gebruiken die in de loop der eeuwen zijn opgepakt en door overlevering zijn doorgegeven. Het is niet duidelijk of het oude gebruiken zijn of dat ze recentelijk zijn opgenomen.

 

Inkomsten en uitgaven,

In het zeer oude archief is een overzicht van de ontvangsten en uitgaven vanaf het jaar 1764 opgenomen.

De inkomsten en uitgaven werden jaarlijks genoteerd en werd de rekening opgemaakt.

De twee verantwoordelijke Gildebroeders droegen het geld over aan hun opvolgers die samen voor dat jaar de kas van het Gilde bewaarden.

Het Gilde ontving elk jaar rente van hun uitgeleend geld, huur voor hun grond en had inkomsten door het verkopen van hout, de Gildebroeders betaalden ook “trouwgeld en doodsgeld”.

De jaarlijkse uitgaven waren vooral voor de “waard” deze verzorgde de teerdagen van het Gilde, met Antonisdag en Sebastiaandag schonk hij het bier, zorgde voor verwarming en soms kreeg hij “beiergeld”, ook een vaste kostenpost was de “speelman” bij de teeravond.

Verder werden elk jaar nieuwe kaarsen gekocht voor (op het altaar) in de kerk, de pastoor kreeg geld voor de H. Missen. Er werd belasting betaald aan de gemeente Sint Michielsgestel en aan de tolkamer in ’s-Hertogenbosch.

 

Reglementen,

In 1979 moesten alle Nederlandse verenigingen, stichtingen en ook gilden, door een verandering in de wetgeving een notarisakte laten opmaken.

Een huishoudelijk reglement bevind zich in het archief.

 

Oude zilverstukken,
Het Gilde bezit Twee Koningsvogels, aan een van deze vogels hangen 4 kleine schilden met op twee daarvan het jaartal 1614. Op enkele prachtige Koningsschilden staan familiewapens met de familienamen “van de Loo, de Bresser, Hessels, Stommen en van den Heuvel”.

Het oude zilver wordt bewaard in een aparte kluis en wordt sporadisch getoond.
Na het samenvoegen van de twee Gemondse Gilden draagt de Koning een Koningsvest met zilver van beide Gilden vanaf 1980.

 

Gildezilver

Naast het Koningszilver bezit het gilde nog 2 kazuifels met zilver. Een kazuifel met geschonken zilver en een kazuifel met gewonnen zilver.

Het geschonken zilver is veelal geschonken door gildenbroeders ter gelegenheid van hun bruiloft of hun 25 – 40 – 50 jarig huwelijksfeest.

 

         Keizerschild,

De eerst bekende keizer was Gerard Janse van der Loo. Hij heeft 6 koning-schilden geschonken, allen met een familie wapen, op 4 staan jaartallen (1628, 1632 en 1636 en 1655).

Johannes Jan Cornelis Johs Schellekens Koning in het jaar 1826, 1839, Keizer in 1843.

A.P. Schellekens Koning in het jaar 1902 en 1908, keizer in 1912.

1. Th. Schellekens Koning in 1965 en 1970, Keizer in 1977

Leo van de Besselaar, Koning in 1999 en 2001, Keizer in 2005.

 

            Hoofdmanschild,

De hoofdman draagt een halve maan vormig hoofdmanschild, in 1978 geschonken door de familie Verbruggen, de uitbaters van café de Zwaan / zaal de Schuif het Gildehuis van het Gilde.

 

            Hoofdmanstok,

De hoofdman droeg vroeger een hoofdmanstok, deze ligt nu in de vitrine in zaal de Schuif.

 

Roerende goederen,

In 1933 is er door de heer Jolles een inventarisatie gemaakt van de destijds in Brabant aanwezige gilden, in deze inventarisatie worden de bezittingen van het gilde benoemd.

De zeer oude stukken lagen bij een Gildebroeder op zolder “in een stoffig aardappelmandje”

Het Gilde is in vroegere jaren zeer rijk geweest maar in 1704 kon het Gilde de belastingen (1 gld 8 st en 7 penn.) niet betalen.

Naast de in gebruik zijnde vendels en trommen ( zie hierna ) bezit het gilde 2 vaandels, 1 in gebruik zijnde vaandel en een oud vaandel welke tentoongesteld wordt in een vitrine in zaal de Schuif.

Het gilde bezit enkele geweren ( kaliber .22 ) en 1 kruisboog voor dagelijks gebruik door de leden.

Verder heeft het gilde 3 gildetrommen, 6 vendelstokken met vendels, 3 jeugdstokken met vendels, 6 sjerpen.

De trommen en vendelstokken zijn nu in gebruik bij het samengevoegde gilde, de vaandels, vendels en sjerpen worden bewaard in het archief.

 

Kleding,

De uniformen van het gilde kunnen we verdelen in twee groepen, nl: de voorgroep en de volggroep, de voorgroep bestaat uit; de vaandrig, de vendeliers, en tamboers.

De volggroep bestaat uit de Hoofdman, Koning, Keizer, Zilverdragers en gevolg.

Voor de het gehele Gilde stelt het gilde een complete uitrusting beschikbaar, Rood met groene jas, broek en groene hoed / baret, de voorgroep heeft een groene baret en groene pofbroeken met witte sokken, de achtergroep een lange zwarte broek en groene hoed.

De Hoofdman draagt een Hoofdmanschild, de Keizer en de Koning dragen het Koningszilver.

Sjerpen, voor de gildebroeders en zusters die sporadisch met het gilde meegaan heeft het gilde enkele sjerpen. De Keizer, Koning, Hoofman en Beschermheer hebben een sjerp met daarop hun titel. De sjerp wordt gedragen over de rechter schouder.

 

Koningskroon,

Bij officiële gelegenheden draagt de Koning een koningskroon.

Volgens overlevering droegen de Koningen alleen bij het Koningschieten en bij het Koning uithalen een kroon, beide Gilden gebruikten dezelfde kroon.

In het jaar 2017 kreeg de Koning een eigen kroon, gemaakt door Toon van Heesch.

Deze kroon bevind zich nu in het Gildearchief.

 

Onroerende goederen,

Het Gilde bezat, samen het zustergilde veel grond in de kern van het dorp gelegen onder Sint Michielsgestel.

In 1824 is een gedeelte verkocht aan de St. Lambertus parochie voor de bouw van de nieuwe kerk, de overgebleven grond is later verkocht voor de bouw van huizen in het Gestelse gedeelte van het Twynmeer.

Op dit moment bezit het gilde 3 percelen grond, 2 percelen zijn thans onderdeel van de gildenaccommodatie Datmunda en is in eeuwigdurende erfpacht gegeven aan stichting Gildenaccommodatie Gemonde.

1 perceel grond wordt gepacht door een plaatselijke agrariër.

Deze percelen staan geregistreerd onder de schutterij van Sint Antonius.

Na het samengaan van de twee Gilden staan deze percelen geregistreerd onder de naam van het Gilde Sint Joris, Catharina, Antonius en Sebastiaan.

 

         Gildenheiligen,

Het Gilde Sint Antonius en Sint Sebastiaan is waarschijnlijk ontstaan uit de samenvoeging van twee broederschappen, alle bezittingen stonden op naam van de schutterij van Sint Antonius.

Op het zilver komt Sint Sebastiaan pas voor op een schild uit 1912.

Op de Ledenlijst van dekenen en dekeninnen uit1636  staat “de schutterij van Sint Antonius”.

In de financiële verslagen wordt alleen de schutterij van Sint Antonius genoemd, er wordt wel een teerdag gehouden op Sint Sebastiaandag.

 

Gildenfamilies,

De zonen van een gildebroeder zijn automatisch lid van het gilde, dit blijft hij zijn hele leven lang. Enige tijd ( de precieze jaartallen zijn niet bekend) werden de gildebroeders die zich niet hielden aan de gebruiken van het gilde geroyeerd, dit is thans niet meer het geval, als een gildebroeder na een jarenlange afwezigheid zich weer aanmeld is hij meteen weer volwaardig lid.

In de vroegere jaren kon iedereen lid worden van het Gilde, op een gegeven moment is dit veranderd, in de 20^ste eeuw mochten alleen familileden van Gildebroeders actief lid worden, dit betrof voornamelijk de families Schellekens, van de Oetelaar en van Grinsven.

 

In 2001 wordt besloten dat vrouwen toegelaten worden als volwaardig gildebroeder, vanaf deze tijd zijn alle kinderen van een gildebroeder cq. gildezuster automatisch lid van het gilde.

Vanaf 2003 kan / mag iedereen die dat wil lid worden.

Het gilde staat open voor alle mensen die deel willen nemen aan de gildentradities, wil iemand lid worden dan wordt hij / zij voor zes jaar aspirant gildebroeder en moet 10 euro inschrijfgeld betalen.

Na zes jaar aspirant lid te zijn geweest wordt er in de algemene vergadering van gildebroeders besloten of de aspirant gildenbroeder volwaardig lid mag worden, bij meerderheid van stemmen wordt hij /  zij gildebroeder.

 

Gildenfuncties,

In het gilde bestaan diverse functies. Hoofdman, Koning, Keizer, Vaandrig, Knecht, Hoofdtamboer, Hoofdvendelier, Deken buideldrager, Deken Schrijver, twee oude Dekenen en twee jonge Dekenen, diverse Zilverdragers, Tamboers, Vendeliers, Bazuinblazers, Jeu de boulers en Schutters.

 

Organisatie,

Het gilde heeft een bestuur in de vorm van een hoofdman en dekenen.

In de oude charte vormen de Hoofdman en de Dekenen samen met de Koning en de Vaandrig het bestuur van het gilde. In de loop der jaren zijn er aanpassingen in het bestuur gedaan en in de notarisakte van 1979 bestaat het bestuur uit de volgende personen, Hoofdman, twee oude Dekenen, twee jonge Dekenen, Koning, Keizer, Deken schrijver, Deken buideldrager, Hoofdtamboer, Hoofdvendelier, Knecht.

 

De Hoofdman ( voorzitter ) en de Deken schrijver ( secretaris ) en de Deken buideldrager ( penningmeester ) vormen het dagelijks bestuur.

De twee oude en twee jonge Dekenen nemen voor twee jaar deel aan het bestuur, de jonge Dekenen worden op leeftijdsvolgorde aangesteld, de voorwaarde is dat zij ongehuwd zijn, de oude Dekenen worden aangewezen op volgorde van het betalen van het trouwgeld.

Om de vier jaar wordt er Koning geschoten, de gildebroeder die de Koningsvogel naar beneden schiet is voor vier jaar Koning van het gilde en neemt daardoor plaats in het bestuur.

Is het een gildebroeder gelukt om voor de derde achtereenvolgende keer Koning te schieten dan wordt hij Keizer. Dit blijft hij zijn gehele leven, in deze hoedanigheid is hij ook lid van het bestuur.

De Vaandrig ( vaandeldrager ) is verantwoordelijk voor het gildevaandel, als het gilde erop uittrekt gaat de Vaandrig met het vaandel het gilde voor.

De Hoofdtamboer geeft het marstempo aan en vertegenwoordigd de Tamboers richting het bestuur.

De Hoofdvendelier regelt het vendelen en vertegenwoordigd de Vendeliers richting het bestuur.

 

 

Beschermheer,

Begin 21^e eeuw heeft het gilde een “ beschermheer “ aangezocht. Deze beschermheer was en is meestal een prominente man in de samenleving, meestal een arts of directeur van een bedrijf.

Deze beschermheer heeft vooral een symbolisch karakter, wel moest deze beschermheer minimaal eenmaal per jaar de buidel trekken en het gilde ondersteunen, in ruil daarvoor kwam het gilde een vendelgroet brengen.

De heer Thom van Rijckevorsel is in 2003 gevraagd om Beschermheer te worden en is dit gebleven tot aan de samenvoeging van de Gilden.

 

Activiteiten

Binnen het gilde kunnen de gildebroeders deelnemen aan vendelzwaaien, trommen, jeu de boulen, geweerschieten en kruisboogschieten op wip.

Na de realisatie van de nieuwe Gildeaccommodatie ( in 2007) kan men ook handboogschieten,  kruisboog schieten en luchtgeweerschieten op doel en beugelen.

 

            Bèravond, ( teeravond )

Op sint Antonius ( 17 januari ) wordt er door het gilde de jaarlijkse bèravond ( teeravond ) gehouden. De bèravond wordt gehouden in het gildehuis café / zaal de Schuif. Alle actieve gildebroeders / zusters zijn op deze avond uitgenodigd, ter compensatie van de kosten wordt een kleine bijdrage gevraagd.

De laatste jaren wordt de bèravond gehouden op kermiszaterdag.

 

Evenementen.

Om de 9 jaar wordt een gildedag georganiseerd voor kring Dommelgroep, om de 5 jaar een gildedag voor de gilden van gildecrans Gestel.

           

Optreden,

Het gilde is alom bekend in Gemonde en treed bij officiële gelegenheden vaak op.

Met Koninginnedag gaan de beide Gilden samen met de fanfare in optocht door het dorp. Bij het officiële gedeelte brengen de gilden een vendelgroet en gaan later, samen met de fanfare en de Gemondse kinderen in optocht naar de gildenaccommodatie. Daar worden door het oranjecomité spelletjes georganiseerd.

Op 4 mei tijdens de dodenherdenking brengen de gilden een groet bij het monument voor de gevallenen, na een gebedsdienst in de kerk wordt er, in dodenmars, naar het monument gelopen waar de verdere plechtigheden zijn.

Op Sint Lambertusdag ( 17 september ) wordt het feest van de patroonheilige van de Gemondse parochie gevierd, de gilden zijn dan aanwezig tijdens de heilige mis en brengen aansluiten een vendelgroet aan de mensen van Gemonde. Tijdens deze vendelgroet wordt ( om de paar jaar ) uitleg gegeven over het vendelen en wordt het vendelgebed voorgelezen.

 

Gildenaccommodatie Datmunda,

Het gilde Sint Joris & Catharina en ons zustergilde Sint Anthonius en Sint Sebastiaan hebben in 2005 de stichting “ Gildenaccommodatie Gemonde “ opgericht.

In deze stichting hebben van elk gilde drie gildebroeders / zusters zitting in het bestuur.

Dit stichtingsbestuur heeft het beheer en onderhoud van de accommodatie.

Om de gilden en hun gebruiken / activiteiten meer onder de aandacht te brengen worden open dagen georganiseerd, tevens is het mogelijk dat groepen mensen kennis komen maken met de Gemondse gilden.

Veel gildebroeders en zusters helpen mee aan deze “ promotiedagen “ door het bemensen van de kantine en door het uitleg geven bij het schieten enz.

 

 

 

 

Vaandels;

Het gilde bezit 2 vaandels,

Het oudste vaandel hangt in een grote vitrine in zaal de Schuif.

 

 

 

 

Op het vaandel zijn 4 medaillons aangebracht 1 van St Antonius, 1 van St. Sebastiaan en 2 onbekende heiligen, waarschijnlijk st. Lambertus (patroon van de Gemondse parochie) en ???.

 

 

 

 

 

4 medaillons op het “oude” vaandel van het Gilde.

Linksboven         Sint Sebastiaan

Rechtsboven      Sint Antonius (van Padua met kind op zijn arm en een ezel op de achtergrond, een zgn. pestheilige)

Linksonder          Onbekend

Rechtsonder      ?? Sint Lambertus de patroonheilige van de parochie???

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Vaandel in gebruik tot 2018.

Met medaillons van St. Antonius en St. Sebastiaan.

Opvallend is het vijfvoudige kruis, het zgn. “Jeruzalemkruis”, dat symbool staat voor het koninkrijk Jeruzalem en voor de kruisvaarders die het veroverden.

Het Jeruzalemkruis is dan ook synoniem aan het kruisvaarders kruis.

 

 

 

 

Oude trom met een afbeelding van twee kruisende musketten. Nog in gebruik bij het Gilde.

 

 

Koningen / keizers schilden Gilde Sint Antonius en Sebastiaan Gemonde           

           

Jaar                      Naam en tekst op het konings-schild    

koning   IAN * GERITS * VAN * LOE *

koning   HANDERICK  HANDERICKX  SPIERINCKX DE IONGEN

koning   LODEVYCK * STOMMEN

1614      koning   CLAES * HANRICX  SPIRINCX

1614      koning   LAMBERT MICHIELS

1614      koning   N.N.

1614      koning   CLAES HANDRICX SP

1618      koning   JAN HANDRICKX SCHELLEKENS

1628      koning   GERAERT IANSEN VANDER LOO

1632      koning   GEERIT IANSSEN VANDE LOO

1636      keizer    GEERIT*IANSEN VAN DE* LOO  KEYSER .

1642      keizer    GERAERT*IANSEN VAN DER LOO IS KEYSER

1653      koning   WOUTER JASPERS DEE  BRESSER

1655      koning   GERAERT JANSEN VAN DE  LOO

1656      koning   PETER WONTERS DE BRESSER

1661      koning   GHERAERDT HANDRICKX WOVTERS   HESSELS

1669      koning   CLEAS SCHELLEKEN

1700      koning   AERT VAN DEN HEUVEL (N gespiegeld)

1700      koning   MATYS CLAESE SCHELKENS  ALS CONINCK ANNO 1700

1720      koning   PETER CLAASSE  SCHELLEKENS  CONINCK 1720 .

1729      koning   IAN VAN HEES  CONING DEN ERSTEN SCHOOT 1729

1743      koning   EYMERDT MICHIEL KLOMP KONING VAN S ANTONY GIELDT TOT GEMONDE

1743      koning   LENDERDT SCHELLEKENS CONINCK VAN S ANTONY GIELDT TOT GEMONDE  1743

1750      koning   CORSTIAN VAN DEN  OETELAR CONINCK VAN S ANTONY GIELDE TOT GEMONDE 1750

1759      koning   IAN RUTT VAN DEN  BERSELAAR  CONINCK VAN ST.ANTONY GILDT TOT GEMONDE

1759

1766      koning   IAN CORNEELUS  SCHELLEKENS CONINCK VAN S ANTONY GILDT TOT GEMONDE 1766

1773      koning   AARIAAN ARIAAN  KLOMP KONINC VAN ST ANTONIUS GILDE TOT GEMONDE 1773

1790      koning   IAN CORNELIS IOHANES  SCHELKEN KONING VAN SINTE ANTONIUS GULDE INT IAAR

1790 TOT GEMONDEN

1801      koning   IOHANNES VAN  BOXSEL KONING VAN ST ANTONIUS GILD TOT GEMONDE DEN

EERSTEN SCHEUT 1801

1808      koning   IAN WOUTER   TIMMERMANS KONING VAN ST ANTONIUS GILDE TE GEMONDE .

18 17/10 08

1815      koning   HENDRIKUS WOUTER   TIMMERMANS KONING VAN ST ANTONIUS GILDE TE

GEMONDE . 18 16/10

1818      koning   IAN WOUTER TIMMERMANS KONING VAN ST ANTONIUS GILDE TE GEMONDE

18 10/12 18

1826      koning   IOHANNES IAN CORNELIS IOHs  SCHELLEKENS KONING VAN ST ANTONIUS GILDE

TE GEMONDE INTIAAR 18 16/10 26 .

1839      koning   IOHANNES IANCORNELIS IOHs SCHELLEKENS KONING VAN ST ANTONIUSGILD

TE GEMONDE INT IAAR 18 13/10  39

1843      keizer    IOHANNES IANCORNELIS IOHs  SCHELLEKENS  KEIZER VAN ST.ANTONIUS GILD

TE GEMONDE INTJAAR  18 16/10 43

 

1843      koning   ERANCISCUS MARTINUS VAN DE  WIEL KONING VAN ST.ANTONIUS GILDE

TE GEMONDEN 1843

1851      koning   LOURENTIUS JOHANNES  TIMMERMANS KONING VAN S ANTONIUS GILDE

TE GEMONDE 18 16 /10 – 51

1852      koning   JAN CORNELIS J.C. SCHELLEKENS KONING VAN ST ANTONIUS GILDE

TE GEMONDE. 18 11/10 52

1862      koning   JOHANNES KORSTEN KONING VAN ST ANTONIUS EN ST SEBASTIANUS GILDE

TE GEMONDE 18 12/10 62

1872      koning   G. VAN DER  MEIJDEN KONING GESCHOTEN 1872 GILDE ST.ANTONIUS TE GEMONDE

1877      koning   HENDRIKUS JOHANNES VAN DEN    OETELAAR KONING VAN ST ANTONIUS GILDE

TE GEMONDEN 1877

1902      koning   A.P. SCHELLEKENS KONING VAN ST.ANTONIUS GILDE GEMONDE 1902

1908      koning   A.P.  SCHELLEKENS  KONING VAN ST.ANTHONIUS GILDE  GEMONDE 1908

1912      koning   KONING SCHAP 1912  L.D.O

1912      keizer    A.P.  SCHELLEKENS KEIZER VAN ST.ANTONIUS GILDE GEMONDE

1922      koning   P.  SCHELLEKENS KONING VAN ST.ANTONIUS GILDE GEMONDE 1922

1930      koning   M. SCHELLEKENS  KONING 1930 – ’38

1938      koning   LAMB. SCHELLEKENS KONING GILDE ST.ANTONIUS EN ST.SEBASTIANUS GEMONDE

1952      koning   TH.  SCHELLEKENS Az. KONING St.Antonius en St.Sebastiaan Gemonde 1952  – 1956

1955      koning   E.  SCHELLEKENS  KONING ST.ANTHONIUS EN ST.SEBASTIANUS GILDE

10 october 1955

1959      koning   M.TH.  SCHELLEKENS 10 october 1959 KONING ST.ANTHONIUS EN ST.SEBASTIAAN

GILDE

1964                     J.V.D. OETELAAR KONING ST.ANTHONIUS EN ST.SEBASTIANUS GILDE october 1964

1977      koning   Koning Leon v.d. Oetelaar Gilde St. Antonius en St. Sebastiaan Gemonde

1977      keizer    Keizer M.TH. SCHellekens Gilde St.Anthonius  St.Sebastianus Gemonde

1981      koning   Koning C.L. SCHELLEKENS M.TH.Zn.PIJNENBURG Gilde St. Antonius en St. Sebastiaan

Gemonde 10-10-1981

1983      koning   Koning CL Schellekens M.Th.Zn Pijnenburg  Gilde St. Anthonius St. Sebastiaan

Gemonde 8 – 10 -1983

1984      koning   Koning Ronnie v.d. Oetelaar Gilde St. Antonius en St. Sebastiaan Gemonde 1984

1987      koning   Koning Bert Schellekens  Gilde St. Antonius en St. Sebastiaan Gemonde 1987 – 1991

1991      koning   Koning  L. v.d. Besselaar  St. Anthonius en St. Sebastiaan Gemonde 1991 – 1995

1995      koning   Koning Henk Schellekens BEEKSE HOEVE Gilde St. Antonius St. Sebastiaan

Gemonde 1995

1998      koning   Koning Leo Schellekens Gilde St. Anthonius Sebastiaan Gemonde 1998

1999      koning   Voor de eerste maal op de vogel Koning Leo v.d. Besselaar  St. Anthonius St. Sebastiaan 1999 – 2001

2001      koning   Koning Leo vd Besselaar St. Anthonius – St. Sebastiaan

2005      keizer    Keizer Leo v.d. Besselaar 2005 St. Anthonius St. Sebastiaan Gemonde

2005      koning   Eerste Koningin St. Anthonius  St. Sebastiaan Annie A.L.P. v.d. Sande – Schellekens Gemonde 2005

2009      koning   Koning Hendrik Schellekens

2013      koning   Annie vd Sande Schellekens

2017      koning   Tonie A.W.J. van de Sande 2017 – 2019 Laatste Koning St. Anthonius – St. Sebastiaan Gemonde

 

 

 

 

 

 

 

Geschiedenis 1985 – 2011 opgemaakt door Leo van den Besselaar, deken schrijver.

Na een tijd van veel activiteiten en een groep enthousiaste groep jonge gildenbroeders,

kwam het gilde 25 jaar geleden in moeilijker tijden.

Diverse jonge gildenbroeders waren genoodzaakt buiten het dorp te verhuizen, omdat er geen bouwmogelijkheden in Gemonde waren.

Dit leidde tot een verminderde betrokkenheid tot het gilde, zodat er een flinke reductie van het aantal gildenbroeders optrad.

Door de eisen van ons bloedgilde te versoepelen, konden mensen, die niet via familiebanden bij het gilde hoorden,  toe te treden tot het gilde.

Daardoor kon het gilde op een “laag pitje” doorgaan met haar activiteiten.

In 1986 werd besloten een actie te starten om een nieuw gildevaandel te laten maken.

Dit was hard nodig omdat het oude vaandel zodanig was beschadigd, dat het niet meer naar buiten gepresenteerd kon worden.

Mede dank zij giften van Van Lanschot en het Anjerfonds konden we in 1987 het nieuwe gildevaandel inzegenen.

Het vaandel is gemaakt door de zusters Cisterciënzers in Berkel Enschot.

Het oude vaandel heeft een plaats gekregen in een prachtige vitrine in ons Gildenhuis Café Verbruggen zodat het toch door iedereen te bezichtigen is

 

Rond 1993 begonnen enkele jeugdige meisjes en een jongen met jeugdvendelen.

Dit resulteerde in een deelname van een jeugdgroep vendelen bestaande uit 3 meisjes en een jongen op de Gildedag Dommelgroep in 1993 in Liempde.

Dit is waarschijnlijk een unicum in de historie van de gilden omdat tot dan toe de dames niet deel mochten nemen aan de wedstrijden.

Dezelfde jeugdgroep behaald in 1994 een mooie standaard die ter beschikking was gesteld door de voorzitter van Kring Dommelgroep Harrie v. Vreede, omdat officieel de dames nog niet mee mochten doen aan de wedstrijden.

 

Het geweerschieten was in die tijd een probleem voor het gilde, omdat er geschoten moest worden op een enkele schutsboom op een kleine gildewei zonder beschutting tegen regen en wind.

Samen met ons zustergilde is er toen een actie gestart om tot een gezamenlijke gildenaccommodatie te komen. Na vele jaren overleg met gemeente en diverse instanties konden we in 2007 de nieuwe gildenaccommodatie openen.

Hieraan gingen vele uren zelfwerkzaamheid van de diverse gildenbroeders van de beiden gilden aan vooraf.

Dit leidde tot een versterking van de onderlinge band tussen de gilden en de gildenbroeders onderling.

Door de nieuwe accommodatie kregen de gilden de beschikking over een aantal jeu de boules banen, kruisboogbomen, 4 bakken voor het Geweerschieten en de mogelijkheid voor luchtbuksschieten en handboogschieten.

De realisatie van de nieuwe gildeaccommodatie heeft ook een stimulerende werking gehad op onze gildebroeders en zusters. Er was een duidelijk toename van deelname aan de diverse gildediciplines zoals kruisboogschieten, jeu de boules en Geweerschieten.

 

In 2002 hebben we nieuwe kazuifels laten maken voor ons zilver en deze gepresenteerd op de Gildendag Maasland in Gemonde.

In 2007 hebben we voor al onze dames een kostuum aangeschaft, zodat we nu een geheel gekostumeerd gilde hebben.

 

Traditie:

Het gilde heeft door de loop van de jaren enkele tradities opgebouwd welke jaarlijks plaatsvinden.

Zo begeleiden we het gilde uit Schijndel bij hun jaarlijkse Catharinaviering in november.

Dit dateert sinds te tijd dat ons gilde actief betrokken was bij de oprichting van het Schijndelse gilde.

Tot 1999 heeft het gilde deelgenomen aan de H. Bloedprocessie in Boxtel.

Na de oprichting van de gilden in Boxtel en Liempde is van deelname aan de H. Bloedprocessie afgezien.

Vanaf 2000 gaan we samen met ons zustergilde uit Gemonde naar de St. Jan

om een H. Mis van de meimaandviering op te luisteren.

Vanaf 2003 worden er elk jaar door de gilden van de gemeente Sint Michielsgestel gestreden om de titel koning van Sint Michielsgestel.

Dit vind plaats onder het samenwerkingsverband tussen de 5 gilden die de naam Gilden Crans Gestel draagt.

 

Uittreksel van het boekje Schutterschilden in Schijndel en Gemonde door Rikie Schellekens 2010.

Algemeen

Het meest voor de hand liggend voor de oorsprong van de in deze streek voorkomende

schuttersgilden is de van oorsprong kerkelijke broederschappen. Deze waren verbonden aan

een altaar in de parochiekerk. Die later tot onderling vermaak en saamhorigheid het schieten

gaan beoefenen.

Het ontstaan van broederschap voor verpleging van pestlijders lijkt in deze streek niet reëel.

In een akte van 1637 verklaren schepenen van Schijndel dat toen de pest er heerste, ze ver

buiten de dorpsgrenzen schrobbers en wakers moesten zoeken. Van een eventuele taak van de

gilden blijkt in deze akte niets. Wel wordt aangenomen. dat de vele Antonius kapelletjes die

in de uithoeken van de dorpen voorkomen . als bedehuisjes voor de afgezonderde en

geïsoleerde zieken zijn opgericht Om daar hun genezing af te smeken. De H. Antonius was de

patroon van de pestlijders. Zeer waarschijnlijk heeft er ooit een kapelletje met die heilige in

Gemonde gestaan. De beste aanwijzing staat in een ontvangstpost van de gilderekening van

1688: Ontvangen van Jan de smit voer de grontslach van oude steenen van kasken onder St.

Antoniusbosch (links midden op deze pagina). Een kasken is een klein kapelletje.

ln de oude Luikse registers wordt deze kapel echter niet vernoemd.

Het Antoniusgilde zou als zodanig hebben kunnen ontstaan maar daar zijn nooit bewijzen van gevonden.

Het oudste Antoniusschild dateert van 1614.

Op de eerste schilden staat alleen het Antoniusgilde vernoemd. Veronderstelt kan worden dat het

St. Antoniusgilde het eerst bestaande is geweest.

(hoogstwaarschijnlijk bestond het Anthonius en Sebastiaan Gilde reeds rond 1600,

gezien de tekst op de Caert van rond 1600, “Soe die dekens van (synte) antonis ende

zebastlaens (te) weten Jan Ariens ….” [L.v.d.B.] ).

De combinatie St. Antonius en St. Sebastiaan komt veel voor omdat beide heilige werden

aangeroepen tegen pestziekte. Het liefdesgesticht in  Gemonde,

waar 1865 de eerste zusters van J.M.J. (Jezus Maria en Jozef) kwamen, droeg ook

de naam Antonius. Dit gebouw werd opgericht in opdracht van pastoor van Kessel.

In 1934 werd dit in opdracht van pastoor van Dorenmalen verbouwd en aangebouwd.

Toen werd dit klooster het Sint Odulphus genoemd. In 1965 vertrokken er de laatste zusters.

Vervolgens werd er het gebouw verhuurd ten behoeve van een meubeltoonzaal en werkplaats.

In 1982 brak er brand uit. Het duurde nog tot 1984 voor het werd afgebroken.

 

Gildetradities:

Het koningsschieten dat jaarlijks of soms wel om de 3 of 4 jaar wordt gehouden is wel het

belangrijkste gebeuren in het gilde. Het gaat in feite om het schieten op een daartoe

vervaardigde houten vogel ( lengte tussen de tien en dertig centimeter. breedte ongeveer 10

cm.)  Hij wordt de papagaai genoemd en wordt geplaatst op een schutsboom (een paal van

10 tot 12 meter)  Algemeen gebruik is dat bij ieder afgeschoten spaander een korte roffel op de

trom volgt. De gildenbroeder die het laatste stukje hout er afschiet mag zich de nieuwe koning

noemen. Lukt het een koning daarna nog tweemaal achter elkaar zijn koningstitel te behouden

dan krijgt hij de titel van keizer. Hoewel het Koningsschap bij het afschieten van de vogel

afhankelijk is van een zekere geluksfactor betekend deze titel voor iedere gildenbroeder een

grote eer. De koning maakt deel uit van het bestuur ( de Overheid). De laatste 8 a 9 jaar mogen

er ook vrouwen koning schieten omdat zij nu ook als volwaardig lid van het gilden worden

gezien.  Althans in Gemonde is dat zo.  In de periode 2005 tot 2009 is Annie v.d. Sande-

Schellekens de eerste koningin van de Gemondse gilden geweest. Hij of zij schenkt een

herinnerings schild aan het gilde waarop zijn/haar koningsschap ter eeuwige dagen is

gegraveerd. Een veel voorkomend gebruik is dat de koning zijn/haar ambacht op het schild laat

uitbeelden. Hij/zij draagt de onderscheidingstekenen, de vogel en/ of het koningsvest bij het

uit trekken van het gilde. Bij de meeste gilden wordt het eerste schoten op de vogel gelost door

de burgemeester en de pastoor

 

Samenstelling van het Gilde

De gilde – overheid [ het bestuur] bestaat in het algemeen uit :

1. De Hoofdman. ook genoemd de kapitein of staande deken.
2. Gildenmeesters ook genoemd dekens.) dekenschrijver, deken rentmeester of buideldrager

oude deken en jonge dekens

3. De koning, in de meeste gilden maakt hij/zij ook deel uit van het bestuur.

 

Verder is de gilde samengesteld uit een of meer vendeliers. zij brengen de vendelgroet. onder

muzikale begeleiding van de tamboers en in het bijzijn van de overige gildebroeders/zusters

Bepaalde gedachten en gebeden, analoog aan de bewegingen, worden tot uitdrukking gebracht

De functie van de tamboer is bekend. Hij geeft het tempo aan als het gilde over straat gaat,

waarbij moet worden aangetekend dat een gilde niet marcheert: een gilde “gaat”.

De overige leden zijn dan de “gemene gildebroeder/zusters”.

Sommige gilden hebben nog speciale functies ingesteld. Zoals bij het gilde St. Anthonius

St. Sebastiaan, de nar, die de schoenen poetst en daarvoor een aalmoes krijgt.

Schuttersgilden zijn dus voornamelijk gezelligheidsverenigingen. De meeste met een

historisch kerkelijke binding. Die het geweer of kruisboog of handboog schieten beoefenen.

Sinds een aantal jaren wordt er onderling ook wedstrijd gehouden in Jeu de boule.

Hun belangrijkste taak voor de dorpsgemeenschap is het naar buiten treden bij officiële

gebeurtenissen.

Daarnaast wordt deelgenomen aan Kring Gilde dagen, landjuweel of andere bijeenkomsten

van meerdere gilden. De Gemondse gilden horen onder kring Maasland en de kleine Gildekring Dommelgroep.

Sinds 2007 hebben de beide Gemondse gilden een eigen accommodatie dat de

naam “Datmunda”  draagt.

 

Tijdens de calvinistische overheersing van 1698 tot 1795 komen overigens weinig gegevens

over de schuttersgilde voor. Omdat het openbaar optreden “met trommels en vliegende

vendels en het schieten op de papagaai ” onwettig was. De gilden bleven echter hun jaarlijkse

teerdag houden, terwijl ook het koning schieten. zoals blijkt uit vele koningsschilden toch is

door gegaan. In 1688 worden de herbergiers van overheidswege verboden de gilden toe te

laten om vergaderingen en teerdagen te consumeren.

Sinds het midden van negentiende eeuw zijn er veel schuttersgilden opgeheven. Een

verklaring hiervoor moet worden gezocht bij de invloed van de kerk,  die de gilde –

activiteiten met lede ogen aanzag. Niet in het minst door het rijkelijk stromende gildenbier

en de daarmee gepaard gaande luidruchtigheden. Volgens overlevering eiste de R.K. kerk de

opheffing van de schuttersgilden omdat ze geen functie meer zouden hebben.

Eigendommen en bezittingen kwamen in veel gevallen ten goede aan de kerk. De Gemondse

gilden hebben deze crisis niet zonder moeite kunnen weerstaan. De hoofdman Piet

Schellekens van het gilde St. Antonius en St. Sebastiaan gilde en van der Schoot van het

St. Joris en St. Catrien gilde weigerde hieraan medewerking te verlenen. Waarna beide

zouden zijn gestraft met de kerkelijke ban. Maar enige jaren later door tussenkomst van een

paar missionarissen in ere hersteld. Aan het moedig optreden van beide hoofdmannen is het

voortbestaan en de bezittingen van de beide Gemondse gilden te danken geweest.

 

Nadere beschrijving van het St. Anthonius St. Sebastiaangilde.

Dit gilde is een stam of bloedgilde. De doodschuld, vroeger fl 0.35, nu € 1.– wordt betaald

door de oudste zoon van de overleden gildebroeder. Trouwgeld idem. Bij de geboorte van

een zoon nu ook dochter wordt een zelfde bedrag betaald, het kind is dan automatisch lid.

De oudste archiefstukken dateren uit het midden van de 17e eeuw. en handelen het meest

over grondtransacties.

 

               Charte / Gildekaart.

Een fragment van de gildenkaart (reglement) van het St. Anthonius en St. Sebastiaangilde is nauwelijks leesbaar.

De volgende gegevens blijken uit dit zwaar beschadigde reglement:

 

– Wie de vogel (papagaai) afschiet, en dus koning wordt, schenkt de gildenbroeders en ton bier.

Vóór Antoniusdag ( teerdag en koning-schieten) moet de koning een schild aan de vogel

hangen [ vogel is hier de zilveren koningsvogel op het koningsvest] en dit inleveren bij de dekens.

 

– vaandrig moet een ongetrouwd persoon zijn.

 

– In geval door dronkenschap of “kwade lusten” schade ontstaat. moet die door de nalatige

worden vergoed.

 

– Indien een gildenbroeder onenigheid veroorzaakt of “onbekwame woorden ” spreekt, betaalt hij een boete van een halve ton bier.

 

– Als iemand zich misdraagt in ergheid of mekaar met vuisten of met andere instrumenten slaat verbeurt hij een ton bier.

 

– Men moet zijn geweer omhoog houden en niet omlaag op een boeten van 2 vaten bier [ 4  kruiken 0f 16 pinten].

 

– Ook de straf van het dompelen in een kuip met water van een zich misdragende

gildenbroeder. zoals bij het St. Barberafeest van Schijndel-dorp, is hier blijkbaar van

toepassing geweest.

 

– Indien iemand geen gildenbroeder zijnde, met de gildenbroeder bier komt drinken, verbeurt

hij zijn kleed.

 

– Bij het ernstig misdragingen wordt een gildenbroeder geroyeerd, waarbij een negenmanneke { geldstuk} onder zijn bord wordt gelegd.

 

– Indien een ongeluk onder de schutsboom geschiedt, dan zal de gedupeerde ” daer geen

berichsel aff hebben” (  waarschijnlijk geen schadevergoeding kunnen eisen ) .

 

Het gilde wordt ook genoemd in 1825 in de brief van de schout van Boxtel aan de

gouverneur van de provincie.

De jaarrekeningen over 1666-1799 zijn vrij uitgebreid en geven ons veel informatie over dit gilde.

Hier volgen enkele opsommingen in het oud schrift.

Uutgeven teghens dese voorstaande ontfanck.

Inden iersten betaelt aen Willem de Bever naer oude gewoonte voor beijergelt —- 2 gulden

 

Item betaelt aen Willem de Bever voor vier tonnen bier die op St.Antonis dach waeren

gedroncken bij de giltbroeder de somme van –—— 20 gulden

 

Betaelt aende voorscreven de Bever voor gebroocken potten ende gelaesen die bij het

drincken van `t bier bijde voors giltbroeders waeren gebroken de somme van —— 16 stuivers.

 

Item doen men den pastoor had die aengenomen gesconken een comme brandewijn ende

daarvoor bataelt ——— 6 stuivers.

 

Item betalt aenden pastoor voor drij siemissen de gedaen waren voor de overleden gilt-

 

Broeder ende giltsusteren die somme —— 18 stuivers

 

Item doen men op Sint bastiaensdag met Willem de Bever rekende verteert ——– 11 stuivers en

2 oort

 

Betaelt met consent van de principoelste giltbroederen voor baer de somme — 2 gulden en 9

stuivers.

 

Item naer ouder gewoonte van de rekeninge te scrijven ——– 5 stuivers

 

Item betaelt aan Jan Handrix de Bever voor torff ende hout dat op Sint Antonisdach voor de

giltbroeders sal werden gestookt –—– 2 gulden en 5 stuivers.

 

Twee opvolgende bladzijden uit de jaarrekening van het Sint Antoniusgilde van Gemonde.

uit 1671

De belangrijkste inkomsten zijn de cijnzen uit landerijen en renten van geldleningen.

Cijns is een jaarlijks beloofde opbrengst uit een stuk land. Daarnaast zijn er veel weduwen

van gildenbroeders die doodschuld moeten betalen, die ontstaat bij het overlijden voor de

“tonnebiers” die na de uitvaart gedronken worden.

 

Daarmee komen we bij de uitgaven.

De meeste betreffen het teren, waarmee drie dagen gemoeid waren.

Dat was op St. Antoniusdag [17 januari] die `s avonds tevoren al werden ingezet. Dan werd ook

St. Sebastiaansdag [20 januari] gevierd soms St. Huybertsdag en een

“leste teerdag”. Op St. Antoniusdag en St. Sebastiaansdag werd ingezet met een H.Mis ter

nagedachtenis van overleden gildenbroeders en zusters. waartoe de pastoor werd uitbetaald,

aan de maaltijd deelnam en op brandewijn werd getrakteerd. Ook werd beiergeld betaald

[luiden van klokken]

De gilde moest in de herberg bij het teren voor eigen brandstofzorgen. Waartoe jaarlijks turf.

klot en hout werden aangekocht. Contributie bestond niet. Wel werd aan de teerdag geofferd.

Op de teerdag werd een halve varkenskop geschonken. Dit zal wel te maken hebben gehad

met het varken dat altijd bij St. Anthonius werd afgebeeld.

De gildenbroeders werden van bier voorzien en dat was niet mis.

 

Hierna letterlijk opgeschreven komen ieder jaar voor en spreken voor zich.

–              “Item betaald aan Willem de Bever voor 4 tonnen biers die op St. Antoniusdag waren

gedronken bij de gildenbroeders de som van 20 gulden.

–              Betaald aan de voorschreven de Bever voor gebroken potten en glazen die bij het

drinken van het bier bij de voorzegde gildenbroeders waren gebroken de som van 25

stuivers.

–              Een speelman [waarschijnlijk een violist] was ook van de partij.

 

 

Het gilde zilver werd jaarlijks naar een andere deken overgebracht. dat bestond uit een grote

en kleine vogel, beide met zilverwerk verbonden. Van 1672 tot 1677 is het bij Handrikske, de

dochter van Caes Spierincx geweest. Waarschijnlijk vanwege de oorlogstoestanden.

Ook de kaart [ reglement] is daar toen bewaard geweest.

In 1674 werd de koningskist gerepareerd. De smid zorgt daarbij voor een deugdelijk slot en

sleutel. Waarschijnlijk waren de gilde bescheiden in deze kist geborgen. De gilde betaalde in

de kerk ook misgewaad e.d. zoals blijkt in 1674 -1675. toen een nieuwe tinnen kelk werd

aangekocht, twee nieuwe kelkbuidels en een kazuifel. De kelk heeft men in Heeswijk bij de

paters laten wijden. In het bos [ St. Antoniusbos ] werden bomen gesnoeid. gerooid en geplant

ln 1685 hebben de Fransen het vendel meegenomen. Bij de begrafenissen [ in de winter]

werd ook gestookt in de herberg op de kosten van het gilde. Een vendelstaf werd in

aangekocht, wanneer precies is niet bekend.

In 1685 werd het gilde verpacht aan een kastelijn. Tot die tijd teerde men bij Willem de

Bever en na diens dood bij zijn kinderen. Een jaar later werd Jan Schellekens als brouwer

genoemd. Van het vogelschieten werd ook melding gemaakt.

In 1729 werd een nieuwe schutsboom gemaakt. Na het vogelschieten vond het offeren plaats.

Vanaf 1722 werden `s avonds voor St. Antoniusdag de “sleggers” sjerpen overgegeven en de

trom werd gerepareerd. In 1732 werd een nieuwe stang voor het vaan gemaakt. In 1767 werd

een kofferke gekocht voor opberging van het zilver. De kermis werd genoemd waarop voor

gildenbroeders het nodige bier beschikbaar was. In 1792 werd de schutsboom geverfd en in

1794 werden koorzangers voor het mis zingen. In 1795 werd een nieuw vendel gekocht voor

de som van 50 gulden.

Zoals hier voor vermeld,  is dit gilde in de 19° eeuw niet bezweken onder de kerkelijke druk

ter opheffing.

Het gilde St. Anthonius St. Sebastiaan bestaat anno 2010 nog steeds, er wordt echter minder bier

gedronken.

 

 

De Schuttersgilden en Schutterijen van Noord-Brabant.

Overzicht van hetgeen nog bestaat.

Door J.A. Jolles. 1933.

 

blz 67 T/M 70

Boxtel *) Om practische redenen is Gemonde onder Boxtel opgenomen, waartoe het gedeeltelijk behoort; al wonen hoofdman en vaandrig van St. Ant. met alle stukken onder Schijndel, en is een deel der eigendommen van St Cath. bij leden, wonend op grond der gemeente St. Michielsgestel, opgeborgen.

 

Gemonde 1. St. Antonius-en-St. Sebastianusgilde

 

G e s c h i e d e n i s. Het “archief” van dit gild bevond zich, toen ik ernaar vroeg, in een stoffig appelenmandje op zolder, dik onder ’t vuil en bevolkt met zeker vlug, op oude paperassen belust, gedierte. Nadat wij de mand leeggeschud en alles goed afgeklopt hadden, kwam een stapel papieren op de tafel te liggen, waarin niet de minste orde was. Gedeelten van 8ᴼ boekjes, vele losse fol. vellen, formulieren en briefjes, zóoveel, dat het niet mogelijk scheen daarvan in enkele uren de juiste volgorde te herstellen. Ik geef hier dus ’t een en ander eruit zooals het mij in de handen kwam; alleen naar tijdsvolgorde gerangschikt.

’t Oudste jaartal staat op een cataloghe van de “deeckens” van 1636 af. Van 1650 is eene overeenkomst met den nieuwen vendrik; het gilde heet daarin al “St. Ant. en St. Seb. broederschap”, terwijl toch op bijna al ’t zilver de eerste patroon alleen genoemd is. Vele rekeningen ut de 17^de – 19^de eeuw; ik zag door die 1689/90, 1705, 1723/24, 1754/1755 enz.

Hierop komen, onder inkomst, eenige renten in geld voor, en vooral belangrijke posten betreffende houtverkoop ( waarbij behooren lossen fol. Vellen, over verkoop van boomen, met condities); men schijnt vroeger betrekkelijk rijk geweest te zijn. Zoo op 1770/1771: van den houtcoop F 324.17.12… lanthuer 9.0.0 en 6.5.0: intreegeld 4.0.0 enz. Het trouwgeld bedroeg 5, de doodschuld 7 st. Ook de pastoor, als  lid van het broederschap, was een sterfgeld verschuldigd; “mynheer van den Boogaert geweesen pastoor van Gemonden voor doscht (=doodschuld) …” (18^de eeuw). Dat men echter ook tijdelijk in geldverlegenheid kon zitten, blijkt uit dit ingevuld en de ’s-Hertogenbosch 8 maart 1704 geteekend formulier van den ontvanger v.d. 40sten en 80sten penning, waarbij ontvangen 1 gld 7 st 8 penn. “in voldoeninge van den 40e penningh, met de thiende verhooginge over het opnemen eenen sa van 50.0.0 capt. Opgenomen van de Dekenen der schutterye van St. Anthonisgilde tot Gemonde verbindende daarvoor alle syne goederen”

Op St. Antoniedag 1672 e.v. jaren is het zilver nagezien: “…den grooten vogel ende daeraen bevonden veerthien silvere schilden met het vergult schildeken behalven het silwer schotelken en de grooten vogel.” Eene koopacte gedat. 3 Febr. 1729 betreft den aankoop van eenen akker, groot 2 lopens. Verscheidene andere, van 1727, 1739, 1773, 1782. In 1735 brengen beide gilden eene overeenkomst op gezegeld papier, belovende steeds in eendracht te zullen leven, ” uyt liefde met malcanderen om allen twist en tweedracht voor te komen” Schiet de een den vogel en wilde de ander dan ook compareeren, maar zou er in de herberg geene plaats wezen voor beide, zoo zal men inschikkelijkheid betoonen, enz. Met onderteekeningen. – Een  gezegeld stuk dd. 27 Nov. 1753 geeft antwoord op een verzoek van beide gilden: “Die van den Raede en Reekeninge van den Doorl. Huyse van Bergen op den Zoom” hebben St. Cath. En St. Ant. “gegunt…. Om ter vergrotinge van de plaetse hunner schutteryen, in te graven en te beplanten omtrent drie a vier loopense heyde, alwaar tegenwoordig den schutsboom op staat…. Mits zy gehouden zijn, daarvoor jaarlijks te betaelen op Ste Miechielsdaege een gebuurchijns van thien stuyvers, alsmede houtschat soo als gebruykelijk is …”

Omstreeks 1780 betaald men “voor de maeltyden van den tamboer en knegt en pastoor f 1.7.8 en ontvangt van de heer pastoor voor huer van de dreef f 3.0.0. De pachtcondities van den maaltijd zijn dan: de waard “moet de toffel wel voorsien met goed rundtvlees en broedtmik en aan ’t hoogeynd [waar ’t bestuur zit] een ham en goede spijs. Deze ham werd door de vaandrig aangesneden.

“De vry maaltye met den kermus [zijn:] de pastoor met zijn mijt – een offesier of wie in den naam den voorschuet sal koome te doen – en koning en koningin – en tamboer en knecht en speelman”. In 1794 wordt voor een “nu vendellen” f 74.8.0 uitgegeven.

Koningschieten eenmaal in 4-8 jaren, op kermismaandag na den eersten zondag na 9 oktober. Prijsschieten des Dinsdags, of beide dagen, in andere jaren. Vroeger werd op den zondag tevoren een leugenvogel opgezet, waarop iedereen schieten mocht; de winnaar ontving van elke gilde 5 L. bier. Een middageten voor ’t bestuur. Omstreeks 20 Jan. groot teren met de vrouwen, na eene verplichte Mis voor de overledenen: tijdelijk verzet op 17 juni (en alleen een avondteren in Januari) omdat de kas er dan, na pachtbetalingen beter voorstaat. Alle renten zijn vervallen of afgekocht. Men bezit nog ± 2 H.A. land en eenig uitgezet geld.

 

H e t   z i l v e r,  e n z. Dit bestaat uit: 39 koningsplaten, gedateerd 1614 (2, een van Lod. Stommen), 1618, 1624 (Willem Damen, publ. Nots.; het jaartal achterop), 1628 (wapen 2 + 1 klaverblad, g. Jansen v. d. Loo), 1632 (zelfde wapen, waarnaast een huismerk, en naam), 1653 (de Bresser; wapen: in vieren, a, twee kransen,  b,  een boom op hoogte,  c,  drie fazan,  d,  2 + 1 bij), 1656 (zelfde wapen, doch linker en rechter helft verwisseld), 1661 (wapen, in vieren: a,  een langwerpig kruis, b,  2 + 1 vogel, c,  2 + ! klaverblad, d, een timmermanshaak),  1969 (T) 1700 (Aert van den Heuvel; wapen, gedeeld. Rechts 2 + 1 molenijzer, links doorsneden, boven dubbele adelaar = het helmteeken, onder 3 fazen), 1720, 1729, 1743 (2; op éen mk. AR), 1750, 1759, 1766,1773, 1790 (met beiden patroons en boogschutter), 1801 (“den eersten scheut”), 1808 (17 Oct.), 1815 (16 Oct.), 1818 (12 Oct.), 1826, 1839 (achterop: “Waren de onlusten in 1830 in ons land niet opgekomen, dan was ik voor 1843 keizer geworden”), 1843 (2; een v. e. keizer?), 1852, 1854, 1862, 1877, 1902, 1912 en 1922. Vier ongedateerd: van Hand. Handr. Spierinckx (17^de eeuw; familie in St. Michielsgestel); wapen Jansen v. d. Loo (schildhouder een griffioen ter linkerzijde), achterop “Ian Gerits van Loe heeft deze papegay met den eersten scheut gewonnen, dat is al soo”—een zoon van den keizer(?); een 17^de en een 19^de eeuw. Afbeeldingen van ploegers met paard en os, voerman, brouwer, klompenmaker, enz. Drie keizersplaten: wapen v. d. Loo, “Geerit Ianssen van de Loo Keyser 1636”; zelfde wapen binnen krans, links en rechts een man met geweer, bovenop de krans een vogel, achterzijde “Geeraert Iansen van der Loo is Keyser geworden int Iaer anno 1642 (?); de derde van 1912. Een ronde plaat met verhoogd middenstuk (het “schotelke” van 1672?), vergulden rand en kabelrand, waarop beide patroons gegraveerd. Een zilveren T. Een zwaren, geheelen, gegoten vogel, verguld; vleugels tegen ‘t lijf. Een klein verguld schildje met wapen-Bergh (13 penningen in plaats van 9 of 11). Een kruisboogje. Eeen half-platten vogel, vleugel tegen ’t lijf en gegraveerd; kroon, oog, snavel, halsband en pooten verguld; een kruisboogje in den bek (mk. Boompje, 4-bladige bloemkroon, en ?).

Nieuwe kleurige zijden vaan, waarop rood schuinkruis en dubbele medaillons uit eene voorganster, veroonend:  1. a, St. Sebastiaan;  b, een ridder in wapenrusting, te paard, met helm waarop kruis, doorsteekt met zijne lans eenen op den grond liggende koning, in lang kleed, gekroond;  2.  a, St. Antonius als monnik, een kind op den arm dragend, gaande naast eenen ezel;  b,  een bisschop met zwaard en lelietak. De standaard van St. Cath. Wordt ook door St. Seb. Gebruikt. Hooge koperen trom met relief: een gekroond wapenschild, waarop twee gekruiste geweren. Zijden sjerpen, donkerrood of paars (bestuur) en Blauw (koning); met zilveren franje. Hoofdmanstok, waaraan ivoren (?) knop: opliggende, rondom gewonden en gesneden slang; vermoedelijk eerst een degenstok.

 

T e g e n w o o r d i g e   t o e s t a n d. Het bestuur, met den knecht, bestaat uit 11 man. Verder zijn er “ontelbare” leden, vele groote families, zijnde dit gild een familiegilde zonder eenigerlei beperking. Het schijnt groote dagen gekend te hebben, doch nu eenigzins vervallen te zijn. Misschien ligt het ook aan de leiding. Van zorg voor stukken bleek althans niet voldoende.

 

Het proces van samengaan

Ons dorp Gemonde met zijn 2250 inwoners behoort tot de kleinste dorpen van Brabant maar sportief / muzikaal gezien we zijn (bijna) overal bekend mede door de successen van de Gilden, de fanfare en de rijvereniging / ponnyclub.

 

Een unicum was ook dat onze kleine gemeenschap twee Gilden had, het St. Anthonius en St. Sebastiaan Gilde en het St. Joris & St. Catharina Gilde.

Op zijn Gemonds waren dit de “rijke Guld” en de “èrreme Guld”.

 

Bijna zes eeuwen lang hebben deze twee Gilden samen gewerkt maar bleven als een apart Gilde bestaan.

Allebei “bloedgilden” wat inhoud dat de kinderen (voor het jaar 2001 alleen de zonen) van een Gildebroeder automatisch lid zijn van het Gilde, voorwaarde daarbij is dat de vader aan zijn verplichtingen jegens het Gilde had voldaan.

 

In de archieven kunnen we zien dat de Gilden gebruik maakten van hetzelfde terrein en schutsboom, in de loop der eeuwen heeft de schutsboom altijd gestaan op een stuk grond van het Gilde St. Joris & St. Catharina.

 

Vanaf 1936 stond de schutsboom op een klein perceel grond gelegen aan de Lariestraat.

De Gilden groeiden en er kwam behoefte aan een grotere ruimte waar met kon schuilen en waar een toilet aanwezig was.

 

Bij de gemeentelijke herindeling van 1996 werd aan de verenigingen van Gemonde gevraagd wat hun wensen waren en de gilden hebben aangegeven dat zij graag, gezamenlijk, een nieuwe ruimte wilden hebben waar meer mogelijk was.  Dit was de start van een jarenlang overleg met gemeente en grondeigenaren voor de verplaatsing van het Gildeterrein.

In 2002 is de samenwerking geïntensiveerd om te komen tot een gezamenlijke accommodatie.

 

Pas met de komst van de ruilverkaveling kon er ruimte gemaakt worden, de kleine perceeltjes grond van de Gilden konden nabij het sportpark verplaatst worden en de Gilden starten een verder samenwerking voor de bouw van een moderne accommodatie.

 

In 2006 werd door de Gilden de stichting “Stichting  Gildenaccommodatie gemonde” opgericht, het bestuur van de stichting werd gevormd door 6 Gildebroeders / zusters, van elk Gilde 3 personen.

In april 2007 is de nieuwe accommodatie geopend en deze kreeg de naam “Datmunda” ( de oude naam van Gemonde).

 

Om een vereniging in stand te houden is het noodzakelijk dat er verjonging plaatsvind, zonder jonge aanwas is een vereniging niet meer levensvatbaar. Zo ook de Gilden, na ruim 10 jaar samenwerken werd het tijd om na te denken over een samenvoeging om zo één groot Gilde te gaan vormen.

Beide Gilden konden, gezien hun ledenaantal, nog naast elkaar blijven bestaan maar we beseften wel dat je beter op tijd kunt gaan praten over meer samenwerking dan dat je dit pas gaat doen als een van de twee niet meer levensvatbaar is.

 

In het voorjaar van 2016 heeft Toon Pennings ( Hoofdman van het Gilde St. Anthonius en St. Sebastiaan) gevraagd om eens te kijken of het mogelijk is om de Gilden te laten fuseren.

 

De leden werden gevraagd wat zij van een eventuele samenvoeging vonden en de besturen namen het besluit om het samengaan te onderzoeken.

Het werd een proces met een lange adem, want hoe breng je twee verenigingen samen die al vijf eeuwen naast elkaar, maar toch apart, hebben bestaan.

Veel met elkaar praten en duidelijk maken, wat de een wil en de ander niet.

 

Na enkele oriënterende gesprekken bleek dat er draagvlak was en hebben beide Gilden in een algemene ledenvergadering besloten om een commissie “samengaan” in het leven te roepen, deze commissie kreeg de opdracht om te onderzoeken of een samengaan mogelijk was en zo ja een voorstel tot samengaan op te maken.

 

Deze commissie bestond uit de heren T. van Rijckevorsel, A. van de Sande, en T. van der Zee van het Gilde St. Anthonius en St. Sebastiaan en de heren J. van Breugel, M. Hoksbergen, J. Schellekens en J. van der Schoot van het Gilde St. Joris & St. Catharina.

 

Overwegingen van samengaan;

-Het Gilde St. Anthonius en St. Sebastiaan nadert het kritieke minimum aantal leden.

-Het Gilde St. Joris & St. Catharina heeft op dit moment voldoende (jeugd)leden maar door vergrijzing zal in de toekomst behoefte zijn aan versterking.

-De beide Gemondse Gilden werken al samen in de stichting Gildenaccommodatie Gemonde.

-De Gildebroeders -zusters van beide Gilden beoefenen al jaren gezamenlijk hun activiteiten zoals vendelen, schieten, jeu de boules enz.

-Door het samengaan bestaan er geen concurrerende Gilden activiteiten meer

-Door het samengaan kan beter voldaan worden aan de wensen van de leden.

-Er kan beter voldaan worden aan de doelstelling van het Gilde.

-Er is binnen de kleine gemeenschap van Gemonde in de toekomst maar plaats voor een Gilde.

-Een groter Gilde kan zich beter op de toekomst voorbereiden.

-Door het stijgen van de het ledenaantal kan er met meer “viertallen” deelgenomen worden aan Gildedagen.

-Na het samengaan van beide Gilden wordt de stichting Gildenaccommodatie Gemonde beheerd door één Gilde waardoor de exploitatie van de accommodatie op een andere / betere manier uitgevoerd worden.

 

Verschillende deskundigen werden geraadpleegd, waaronder, professor M.J.A. van Mourick,, Ing. J.P.M. van der Heijden, een belastingdeskundige van de belastingdienst, de kamer van koophandel en notaris Wedemeijer, daarnaast zijn er gesprekken geweest met besturen van verenigingen die al een samenvoeging hadden gehad of ermee bezig waren.

Op tussentijdse algemene vergaderingen legden de commissieleden uit wat de voor en tegens van een samengaan waren en kregen zij feedback mee voor het verder uitwerken van hun advies.

 

Begin 2018 zijn de leden van de twee Gilden in een (aparte) algemene vergadering bijeen geweest en hebben besloten om verder te gaan met het proces van samengaan, de commissie kreeg enkele opdrachten mee en ging aan de slag.

 

De commissie heeft de volgende stukken geraadpleegd;

-Burgerlijk wetboek 2 art. 308 tot 323.

-Publicatie van staatsecretarsis van belastingen in staatscourant 2013 nr. 153 21 januari 2013 over de fusie van twee verenigingen.

-Juridische stappenplan fusie noc/nsf

-Wetenschap. Infonu.nl/recht-en wet-/165878-fuseren-van-verenigingen-soms-zo-gek-nog-niet.html

-De Gildeacte uit 1614

-De vigerende statuten van beide Gilden

-Het vigerende huishoudelijk reglement van beide Gilden.

 

Voor het vormen van het fusie besluit is gebruik gemaakt van de expertise binnen beide Gilden,

-De jaarverslagen zijn opgemaakt door de Deken Schrijvers,

-De financiële jaarverslagen en de financiële doorkijken naar de jaren 2018 en 2019 van de Gilden door esp. de Deken rentmeester en de Buideldrager.

-De financiële doorkijk van de stichting door de penningmeester.

-Alle bovengenoemde financiële stukken zijn geredigeerd door Jessie Daams en Godelieve van der Leest.

 

Er bleken veel zaken juridisch geregeld te moeten worden, nieuwe statuten, opmaken van een acte van fusie, in en uitschrijving bij de Kamer van Koophandel, aanvraag van geen bezwaar bij de rechtbank en publicatie van het voornemen tot samengaan in een landelijke krant.

Daarbij kwam wat er nog intern geregeld moest worden, bijvoorbeeld;

-Wat wordt de naam van het Gilde?

-Hoe vormen we het nieuwe bestuur?

-Welk uniform houden we? Of laten we een nieuw uniform maken?

-Hoe lang houden we twee Koningen? Of starten we meteen met het schieten voor een nieuwe koning?

-Hoelang gaan we met twee vaandrigs? Kiezen we voor één vaandel? Laten we een nieuw vaandel maken? Wanneer wordt dit nieuwe vaandel verpacht?

-Wat doen we met het archief? Opnieuw archiveren?

-Het maken van een nieuw huishoudelijk reglement.

-En niet onbelangrijk wat kost het samengaan?

 

De commissie “samengaan” heeft deze onderwerpen uitvoerig besproken en regelmatig heeft zij hun bevindingen uitgelegd op extra algemene vergaderingen van de Gilden.

Om het samengaan van de Gilden in 2018 te kunnen realiseren moesten de stukken voor 1 juni 2018 ter inzage gelegd worden.

De commissie had in mei 2018 alle stukken gereed en deze werden aan de algemene vergadering van beide Gilden voorgelegd. Beide Gilden stemden voor de fusie, het juridisch traject werd opgestart, alle benodigde stukken werden door de notaris verzorgt en toen begon het wachten.

In augustus kwam het bericht van de rechtbank dat er geen bezwaren waren tegen het samengaan en kon de commissie verder met het voorbereiden van de eerste algemene vergadering van de gezamenlijke Gildebroeders.

 

Op deze eerste algemene vergadering is unaniem besloten tot samenvoeging, is het nieuwe bestuur gekozen, en op 4 oktober 2018 zijn de notariële stukken getekend door Bart Schellekens en Hans van der Schoot.

Gemonde heeft voortaan één Gilde met de naam Sint Joris, Catharina, Antonius en Sebastiaan.

 

De samenvoeging compleet,

 

Deze foto symboliseert het samengaan van de twee Gemondse Gilden.

De twee vaandrigs en twee Koningen bij elkaar.

Deze foto is gemaakt vlak voor het Koningschieten in oktober 2019.

Links op de foto staat vaandrig Tjeerd van der Zee met het vaandel van St. Antonius en St. Sebastiaan met naast zich Truus van der Schoot Koning van het Gilde St. Joris & St. Catharina, daarnaast Tonnie van de Sande Koning van het Gilde St. Antonius en St. Sebastiaan met naast zich vaandrig Ad Geerts met het vaandel van St. Joris & St. Catharina. Allen al in een nieuw uniform.

Beide Koningen zijn aftredend en wordt er op de vogel geschoten voor een nieuwe Koning.

 

 

 

Inventaris

 

 

VAN HET ARCHIEF VAN

DE VERENIGING GILDE VAN

SINT ANTONIUS EN SINT SEBASTIAAN TE GEMONDE

16 – 2018

 

DOOR T. VAN DE SANDE.

 

GEMONDE 2024

 

 

 

Voorstel voor openbaarheidsbeperking van inv.nrs.:

1 (20 jaar?)

9 en 10

17

34

41 en 42

59

62

 

Inv.nr. 40 nog aanvullen?

 

Een overzicht van de gebruiken van het Gilde met daarin opgenomen de activiteiten van de Gildebroeders -zusters door de eeuwen heen, een overzicht van Koningen en Keizers, Hoofdlieden, vaandels en  standaard, de roerende en onroerende goederen, activiteiten en “het Gilde in de pers”. Zie inventaris Gilde Joris en Catharina  nr. 210

 

USB stick met het digitale archief, foto’s van jaarverslagen, scans van foto’s en films.

Zie inventaris Gilde Joris en Catharina nr. 211

 

Gemonde 2022, 2024

 

INHOUDSOPGAVE

 

 

 

 

INHOUDSOPGAVE                                                 25

 

INLEIDING                                                              26

 

INVENTARIS

 

1          Inleiding

• Algemeen
  • Notulen
  • Jaarverslagen
• Organisatie
• Reglementen
• Bestuur en leden
• Financiën
  • Boekhouding
  • Financiële verantwoording
  • Geldenwerving
• Eigendommen
  • Onroerende goederen
  • Roerende Goederen
• Contacten met verwante organisaties
• Gildeactiviteiten
• Documentatie

2.0       Bestanden op de USB stick nr. 211 Gilde J &C.

 

Inleiding

 

 

Archief en inventarisatie

 

De oudst bewaard gebleven stukken in het archief van de vereniging Gilde van Sint Antonius en St Sebastiaan te Gemonde dateren uit de eerste helft van de 17^de eeuw.

 

Het gaat hierbij om;

Een “cataloghe vande deeckens en deeckeninnen van de schitterye van St. Antonius tot Gemonden 1636 – 1664”

Een overzicht van verkoping van bomen vanaf 1649 en

Een overzicht van de inkomsten en uitgaven vanaf 1664.

 

Het archief werd bewaard bij de Hoofdman thuis, Jolles beschrijft het in 1933 als volgt “Het archief van dit Gild bevond zich, toen ik ernaar vroeg, in een stoffig aardappelmandje op zolder, dik onder ’t vuil en bevolkt met zeker vlug, op oude paperassen belust, gedierte”.

 

Tot vóór de inventarisatie waren de archivalia ondergebracht bij de deken Schrijver.

Deken schrijver Leo van de Besselaar heeft alle archiefstukken gedigitaliseerd en de minder belangrijke stukken vernietigd.

Na het samengaan van de beide Gemondse Gilden in 2018 is het archief opgeslagen in de archiefruimte van de Gildeaccommodatie.

 

De stukken in het archief zijn gevormd door de opeenvolgende secretarissen en hoofdmannen.

 

Er is voor gekozen om in onderhavige inventaris de archivalia op te nemen tot en met 2018, het samengaan van beide gilden in “het Gilde van St. Joris, Catharina, Antonius en Sebastiaan”.

 

De omvang van het archief bedraagt, na schoning op dubbelen, 1 meter.

 

 

 

 

 

Inventaris

 

 

• Archief van de VERENIGING GILDE VAN SINT ANTONIUS EN SINT SEBASTIAAN TE GEMONDE, 1663-2018

 

• Algemeen

 

• Notulen

 

1. Agenda’s en notulen van bestuursvergaderingen, met bijlagen, 2010-2017. 1 omslag

 

2. Notulen van algemene ledenvergaderingen, 1954-1969. 1 omslag

 

3. Agenda’s en notulen van algemene ledenvergaderingen, met bijlagen, 1981, 1982, 1999, 2003-2018. 1 omslag

 

• Jaarverslagen

 

18-21.             Jaarverslagen, 1954-2018. 3 delen, 1 omslag

18. 1954-1969 (deel)
19. 1970 (deel)
20. 1976-1989 (deel)
21. 1989-2018 (omslag)

 

• Organisatie

 

4. Akte van vaststelling van de statuten, 1986. 1 katern

 

5. Stukken betreffende de vaststelling van de statuten, 2004-2005. 1 omslag

 

35. Reglement, 17e eeuw, met transcripties, 20e eeuw. 1 omslag

 

66. Notities over de geschiedenis van het gilde en het gildewezen, 20e eeuw. Fotokopieën. 1 omslag

 

44. Stukken betreffende de registratie en wijzigingen van het gilde als vereniging in het

handelsregister van de Kamer van Koophandel, 2007-2018. 1 omslag

 

65. ‘Catharina-gilde’, bladmuziek van een lied met tekst en muziek door Arie van Rozendaal, 1982. Fotokopie. 1 stuk

 

 

• Reglementen

 

22. Huishoudelijke reglementen, 1981, 2003, 2012-2016. 1 omslag

 

 

• Bestuur en leden

 

Lijsten van leden, 1636-1984. 3 katernen, 1 stuk

6. 1636-1664 (katern)
7. 1755-1825 (katern)
8. 1824-1846 (1863) (katern)
9. 1984 (stuk)

 

41. Lijsten van bestuursleden, 1969-2018. 1 omslag

 

10. Brieven, afkomstig van Gilde St. Joris en St. Catharina, toegezonden naar Harrie Schellekens, Herman Schellekens, Jan Schellekens over de keuze bij welk gilde zij actief willen zijn, 1966. 1 omslag

N.B. Deze brief is toegezonden aan alle leden die bij beide gilden actief waren en een keuze moesten maken voor het lidmaatschap van één van beide.

 

17. Stukkende betreffende de installatie van ir. Thom van Rijckevorsel als beschermheer, 2005. 1 omslag

 

42. Stukken, opgemaakt, ontvangen en verzameld met betrekking tot diverse persoonlijke gebeurtenissen van leden, (1997) 2011-2017. 1 omslag

 

• Financiën

 

• Boekhouding

 

Kasboeken, 1644-1986. 8 delen, 1 omslag

46. 1664-1799 (deel)
47. 1830-1859 (deel)
48. 1863-1869 (deel)
49. 1867-1886 (deel)
50. 1887-1936 (deel)
51. 1904-1953 (deel)
52. 1937-1961 (deel)
53. 1954-1970 (deel)
54. 1975-1986 (omslag)

 

55. Spaarbankboekje, 1894-1967. Fotokopieën. 1 omslag

 

56. Overzichten van effecten, ca. 1970. 1 omslag

 

57. Overzicht van de ontvangsten en kosten in verband met de aanschaf van het gildevaandel, ca. 1990. 1 stuk

 

• Financiële verantwoording

 

58. Vertaling van de jaarrekening uit 1671, z.j. 1 stuk

 

62. Stukken betreffende contacten met de Belastingdienst, 2013 en 2018. 1 omslag

 

• Geldenwerving

 

59. Stukken betreffende een aanvraag voor een bijdrage uit de Rabobank Clubkas Campagne, 2017-2018. 1 omslag

 

• Eigendommen

 

• Onroerende goederen

 

29. Stukken betreffende aankoop van eigendommen en vergroting van de schuttershof, 1727-1829. 1 omslag

N.B. Met een specificatie van de inhoud.

 

30. Stukken betreffende verkoping van bomen uit het Bos van het St. Antonius Gilde, 1649-1734. 1 omslag

N.B. Met een specificatie van de inhoud.

 

68. Akte van transport door het St. Antonius gilde aan de Rooms Katholieke parochie van Gemonde van een met boompjes beplant perceel, 1824. Fotokopieën. 1 omslag

N.B. Het perceel was gelegen tussen [land van] het gilde van St. Antonius, van Jan Cornelis Verbruggen, de kerk en de straat. Het betreft hier vermoedelijk de grond waarop de waterstaatskerk is gebouwd.

 

32. Memorieboekje van landverpachting, 1830-1886. 1 omslag

 

33. Aanslagbiljetten voor grondbelasting, 1880-1887, en voor personele belasting, 1880-1881. 1 omslag

 

34. Stukken betreffende gerechtelijke procedures met betrekking tot diverse percelen grond, 1961, 1975-1976, 2004. 1 omslag

 

31. Akte van ruil met de Armen van Gemonde (Parochiele Charitas-instelling van de Parochie Heilige Lambertus te Gemonde) waarbij het gilde verkrijgt een strook grond te Schijndel, zijnde gedeelten van de percelen kadastrale gemeente Schijndel sectie C nrs. 730, 736, 737 en 738 en afstaat een perceel grond te Schijndel, zijnde gedeelten van de percelen kadastrale gemeente Schijndel sectie C nrs. 731, 732, 733 en 735, 1980. 1 katern

 

70. Stukken betreffende de (voorbereiding van de) bouw en inrichting van een nieuwe accommodatie, samen met het gilde Sint Joris en Sint Catharina, aan de Kaal Hoefsteeg (Stichting Gildenaccommodatie Gemonde), 2004. 1 omslag

N.B. In 2003 werd een werkgroep Stichting Gildenaccommodatie Gemonde opgericht, bestaande uit vertegenwoordigers van de beide gilde. Vervolgens werd in 2005 de Stichting Gildeaccommodatie Gemonde opgericht.

 

60. Huurovereenkomst over de schietinrichting van de gilden-accommodatie, 2014. 1 omslag

 

61. Brief over de betaling van landhuur, 2012. 1 stuk

 

 

 

• Roerende goederen

 

26. Stukken betreffende het beheer van de gildekleding, 2004. 1 omslag

 

27. Stukken betreffende beheer en registratie van het gildezilver, 1985-ca. 2010. 1 omslag

 

28. Overeenkomst met J.F.A. Verbruggen, eigenaar van zaal De Schuif over het ten toon stellen van een gildevaandel met stok, drie gildehoeden en een wandelstok van een gilde-hoofdman in een vitrinekast in voornoemde gelegenheid, 1987. 1 stuk

 

43. Nota van wapenmakerij Hendrix te Lottum voor de aankoop van een kleinkalibergeweer als gildegeweer, 2012. 1 stuk

 

• Contacten met verwante organisaties

 

Stukken betreffende contacten met verwante gilde-organisaties, onder meer reglementen en aanvragen, 1952-2018. 3 omslagen, 2 stukken

15. Noord-Brabantse Federatie van Schuttersgilden (NBFS), 2011-2016 (omslag)
16. Koepel Nederlandse Traditionele Schutters (KNTS), 2013-2018 (omslag)
17. Kring Dommelgroep, 1954 (stuk)

N.B. Het betreft een reglement.

37. Kring Maasland, 1952 (omslag)

N.B. Het betreft het Mededelingenblad.

45. Stichting Activiteitencommissie Gemonde, 2016 (stuk)

 

36. Reglement van Kring Maasland, 1968. 1 stuk

 

• Gildeactiviteiten

 

67. Consumptiebonnen, 1946-1949. In veelvoud. 1 omslag

 

16. Ingekomen brief van Koninklijke Mengvoederindustrie Meulemans N.V. te Ravenstein met een dankbetuiging voor het opluisteren door het gilde van de viering van het 100-jarig bestaan van voornoemd bedrijf op 2 juli, 1964. 1 stuk

 

11. Jaarprogramma’s van activiteiten voor het gilde, 1981, 1982, 2010-2018. 1 omslag

 

12. Stukken betreffende de organisatie van de Kringdag Dommelgroep, 1978. 1 omslag

 

14. Misboekje van de Gildedag van Gilde St. Joris te Hooge-Mierde, 1979. 1 katern

 

13. Stukken betreffende een aanvraag voor de bekostiging van het zilveren wisselschild ‘Rabobank’, 1990. 1 omslag

 

39. Circulaires over de organisatie van het koningsschieten op 10 oktober, 2009, met een foto van een vendelgroet voor koning Leo van de Besselaar, 1991. 1 omslag

 

63. Stukken betreffende deelname aan activiteiten in breder gildeverband (Kring Dommelgroep), 2011-2017. 1 omslag

Specificatie:

– 2011, St. Antonius Abt te Liempde

– 2013, St. Barbara & St. Joris te Boxtel

– 2014, St. Antonius & St. Sebastiaan te Gemonde

– 2015, St. Jorisgilde te Sint-Oedenrode

– 2016, St. Antonius & St. Barbara te St. Michielsgestel

– 2017, St. Joris & St. Catharina te Gemonde

 

64. Stukken betreffende deelname aan activiteiten in breder gildeverband (Kring Maasland), 2013-2015. 1 omslag

Specificatie:

– 2013, St. Willebrordusgilde te Heeswijk

– 2014, St. Lambertus te Maren-Kessel

– 2015, St. Joris te Berlicum

 

69. Verklaring (certificaat) door het dagelijks bestuur van de KNSA dat het gilde van Sint Antonius en Sint Sebastiaan voldoet aan de gestelde normen conform het KNSA Programma Basiscertificering, 2014. Met een fotokopie. 1 omslag

 

• Documentatie

 

23. Verhandeling door ‘E.G.’ over het vendelen, ca. 1985. Fotokopie. 1 stuk

 

40. Foto’s en krantenartikelen, z.j. 1 omslag

 

Bestanden op de stick Gilde St Joris Catharina Antonius en Sebastiaan;

Nr. 211

 

1.      tekst uit een boek van Schijndel pdf

2.      Vaandel en vendels

3.      Verkoop grond voor bouw kerk 1824

4.      vraag van J en C over lidmaatschap familie Schellekens

5.      wetenswaardigheden

6.      Scriptie Ricky van Oorschot indentiteitsontwikkeling van 2 schuttersgilden Gemonde.pdf

7.      C-10-043-602 Schepenbank 5121 62 1714-1728 blz 117.pdf

8.      Archief museum

9.      BESCHRIJVING ARCHIEF UITGEBREID

10.   BESCHRIJVING VAN HET ARCHIEF

11.   BESTUUR

12.   C-02-016-01 Boekje rekeningen 12.1.1904-1953

13.   C-02-016-02 Boekje rekeningen 1954-1970

14.   C-02-016-03 Boekje rekeningen 1937-1961

15.   C-02-016-04 Aanslagbiljet grondbelasting 1880-1887

16.   C-02-016-05 Aanslagbiljet personele belasting 1880-1881

17.   C-02-016-06 Rekening in en uitgaven 1830-1855 en ontv. tm 1859

18.   C-02-016-07 Rek en uit 1863-1869 + aant, trouwgeld doodschuld

19.   C-02-016-08  Mem boekje landverpachting 1830-1862 en 1863-1886

20.   C-02-016-09 Dokument uit 1782

21.   C-02-016-10 Naamlijst Gildebroeders en -zusters 1755-1825

22.   C-02-016-11 Naamlijst Gildebroeders en -Zusters 1824-1846 (1863)

23.   C-02-016-12 Rekeningen in en uit 1867-1886

24.   C-02-016-13 Rekeningen in en uit 1887-1936

25.   C-02-016-14 Rekeningen in en uit 1664-1799

26.   C-02-016-15 Catalogh van Deecken  en Deeckeninnen 1636-1664

27.   C-02-016-16 Verkoping van bomen 1649-1734

28.   C-02-016-17 Aankoop van eigendommen en vergroting schuttershof 1727-1753

29.   C-02-016-18 Schrift kasboek van Gilde 23-24 april 1955

30.   C-02-016-19 Kasboekje 1975-1986

31.   C-02-016-20 Spaarbankboekje De Katholieke Spaarbank

32.   C-02-016-21 Oprichtingsdocument inc. 3 vertalingen

33.   C-02-016-22 Overeenkomst 19-9-1987

34.   C-02-016-23 Brief royement 1965

35.   C-02-016-24 Brief lidmaatschap 1 gilde

36.   CHARTE

37.   contract met Verbruggen over het vaandel

38.   Fotos

39.   Gescande documenten

40.   Gilde groepsfoto 2009

41.   Gildedag 2005

42.   Gildedagen zelf

43.   Gildenaccommodatie Datmunda

44.   Gildezilver

45.   GROND

46.   H.H.reglement

47.   Inhoudsopgave documenten gilde

48.   jaarprogramma

49.   jaarverslagen 1976 2018

50.   Nieuwe map

51.   programma jaarkalender

52.   protocollen smg 1632 1670

53.   statuten en HR